NHỮNG TRANG VIẾT CỦA TRẦN DUY HẠNH - Hải phòng

Các điều hành viên: Lý Thu Thảo, Lý Thu Thảo, Lý Thu Thảo, Lý Thu Thảo

373 bài viết
Trần Duy Hạnh - Hải phòng
Là người đã nghỉ không đi làm vì mất 61% sức khỏe, do vậy tự lo cho mình và giúp đỡ con khi còn tý sức khỏe .
Nhưng ngồi không thì không nên vì ai cũng bảo thế mà ...Chẳng lẽ để Sì trét ?
Vậy là tôi loay hoay học vào mạng để đọc báo , qua đó giao lưu được tý nào hay tý đó...Thế là thơ văn được viết ra trong hoàn cảnh chẳng đừng !
Kể cũng vui , rất mong được mọi người nếu biết đến tôi , đọc qua có thể cũng tàm tạm một vài ít phút thư giãn ...
XIN CẢM ƠN
# # #
Bài viết mở màn như sau :
Nghiên cứu mới
( Truyện vui )
Ngày xưa, khi biết mình chỉ được Ngọc hoàng sai trông coi đàn ngựa của Thiên đình, Tôn Ngộ Không đã xua đuổi đàn ngựa chạy toán loạn đi các nơi, một số trong đó đã bay xuống một nước ven biển vùng Đông Nam Á và biến thành những chiếc xe máy đủ màu sắc , chủng loại... những chiếc xe này giúp cho dân nước đó đi lại, chuyên chở hàng hóa rất thuận tiện.
Thế nhưng do xuất thân là giống ngựa không được ai nuôi dạy tử tế ngay khi từ trên trời xuống, bản chất hoang dã của giống ngựa này tiềm ẩn trong những chiếc xe máy mà chúng đã biến thành , khiến cho vào những đêm trăng thanh vắng hay các dịp Lễ -Tết nào đó, khi trên đường có môt hoặc vài chiếc xe máy bỗng dưng gầm rú, lao vọt lên, là y rằng bản tính hoang dã của giống ngựa đang ẩn trong những chiếc xe khác trên đường như được kích thích , rồ lên lao theo với tốc độ kinh người...Dân gian vẫn gọi là Đua Xe.
Các nhà khoa học vào cuộc và một công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng :
I - Muốn trị bọn" Ngựa sắt " hay đua một cách ngông cuồng, coi thường tính mạng người khác ,thì cần cắt bỏ Gien hoang dã của chúng là xong, tuy nhiên phải đợi trình độ KHKT thật cao mới làm được.
II - Nếu muốn nhanh thì đợi đúng ngày 23 tháng Chạp , làm sớ báo cáo Ngọc Hoàng, xin cho Tôn Ngộ Không xuống hạ giới hóa phép đưa bọn chúng về trời !

Bằng to do tiền
Nhà nọ có đứa con trai ,cho đi học càng lên lớp trên học càng đuối, mãi rồi cũng qua bậc Trung học phổ thông, nhưng rồi thi đại học mấy lần không được . Bố mẹ cậu ấm sỹ diện nên quyết chí cho con phải có bằng đại học cho bằng chị bằng em.
Dịp ấy có trường Đại học gần nhà thi tuyển lớp Đại học tại chức, vậy là bằng mọi cách cậu ấm cũng được bố mẹ xin cho vào học. Vừa ở nhà chơi vừa đi học, trầy trật mấy năm cậu ấm nhà ta cũng tốt nghiệp ra trường .Hôm lấy bằng về đưa cho bố xem, ông bố gật gù lật đi lật lại tấm bằng rồi có ý thắc mắc: " Tao cũng có bằng tại chức, nhưng sao bằng của mày to hơn của tao thế nhỉ ?" .
Cậu con thản nhiên trả lời : " Bằng của con mất nhiều tiền hơn, nó to hơn là phải ."

THẦY GIÁO LÍNH
Ngày đó ( năm 1971) Trường cấp 3 Công nghiệp Nam Hà mới được thành lập, là loại hình trường đầu tiên của thành phố dệt Nam Định, vừa học văn hóa vừa đào tạo nghề cho học sinh . Giáo viên của trường được bổ sung từ các nơi về, cơ ngơi trường lớp còn ngổn ngang bề bộn.Nhưng tất cả những khó khăn không cản trở được thày trò chúng tôi vừa học, vừa lao động xây dựng trường ngày càng gọn gàng sạch sẽ.
Thời kỳ đó môn ngoại ngữ chỉ dạy ở cấp 3 và phổ biến là tiếng Nga, tiếng Trung. Nhưng sau khi Hiệp định Paris được ký kết thì phong trào dạy và học tiếng Anh ở các trường cấp 3 trở nên phổ biến hơn và chúng tôi là lớp đầu tiên của trường được học tiếng Anh. Vì là môn mới, lại cảm thấy thiệt thòi khi không được học những tiếng Nga, tiếng Trung đang thịnh hành lúc bấy giờ, do vậy buổi học ngoại ngữ đầu tiên đó khi thấy thầy giáo vào lớp mặc quân phục màu xanh, chân đi giày da nghiêm chỉnh, bọn học sinh chúng tôi ngơ ngác lặng im mất một lúc rồi mới chợt đứng lên chào thầy. Thầy giáo cười rất tươi, lúc này trông thầy trẻ hẳn ra so với độ tuổi 50 , cả một giờ học thầy để trò chuyện,tìm hiểu, tâm sự với lớp tôi .Qua lời thầy, chúng tôi được biết tên thầy là Trần Hán Ngọ, sĩ quan quân đội công tác trong ngành địch vận ở chiến trường miền Nam mới ra Bắc và chuyển ngành, về dạy ngoại ngữ ở trường chúng tôi...
Thế rồi những bỡ ngỡ ban đầu cũng qua đi , chúng tôi cũng quen với môn học của thầy . Theo chương trình của nhà trường, gần cuối năm học đó, chúng tôi được nhà trường bố trí lao động thực tế tại nông trường Rạng Đông. Việc tổ chức đợt lao động này được giao cho thày Ngọ chỉ huy , trước khi lên đường, thầy đã họp tất cả chúng tôi lại, phân công rành rọt nhiệm vụ cho từng bộ phận do những thày cô giáo khác cùng đi phụ trách. Tất cả các nội dung cụ thể trên đường đi-về, vị trí nghỉ ngơi,nơi ăn nghỉ ở nông trường, nội quy kỷ luật, công tác an toàn trong lao động, mối quan hệ với nhân dân địa phương...đều được thầy phổ biến chi tiết. Phương án kế hoạch cụ thể , tỷ mỷ của thầy Ngọ cùng sự háo hức nhiệt tình lao động của cả đoàn thầy trò chúng tôi cuối cùng cũng được Lãnh đạo nông trường đánh giá cao và khen thưởng kịp thời..Quả thật, không chỉ trong giảng dạy, thầy chỉ bảo tận tình phương pháp học ngoại ngữ mà qua đợt lao động 10 ngày ở nông trường Rạng Đông này , thầy đã thể hiện phương pháp tổ chức làm việc thật khoa học và sát thực tế. Trong đầu óc non nớt của lũ học trò chúng tôi đã bắt đầu ý nghĩ yêu thương và tin tưởng người Thầy giáo mặc quân phục, là thương binh chuyển ngành vẫn phát huy bản chất , tác phong của " Anh bộ đội Cụ Hồ " trên lĩnh vực giáo dục .
Thầy Ngọ chỉ dạy tiếng Anh cho chúng tôi gần một năm thì thầy lại lên đường làm nhiệm vụ mới , đó là nhiệm vụ phiên dịch cho phái đoàn Liên hợp quân sự bốn bên , giám sát thực hiện Hiệp định Paris, trụ sở đóng quân tại sân bay Tân Sơn Nhất . Qua thông tin báo chí, đài tiếng nói Việt Nam, cả trường chúng tôi vẫn theo dõi kết quả hoạt động của Ủy ban liên hợp quân sự và chúng tôi rất tự hào vì trong đó có sự tham gia của người Thầy giáo dạy tiếng Anh Trần Hán Ngọ ở trường chúng tôi .
Học xong cấp 3 , tôi ra nhập quân đội ( 6/1974 )và tham gia phục vụ chiến đấu trong binh chủng công binh, cùng toàn quân và dân ta tạo nên chiến thắng lịch sử Xuân 1975 - thống nhất đất nước. Bài học đầu tiên khi vào bộ đội của tôi chính là phương pháp tiến hành công việc, kế hoạch công tác khoa học và sự tận tình trong thực hiện nhiệm vụ mà người Thầy giáo mặc áo lính đã thể hiện bằng chính cuộc sống của mình.
Qua những dòng tâm sự này, chúng em ( những học sinh khóa đầu tiên của trường Phổ thông cấp 3 Công Nghiệp Nam Hà ngày ấy - nay là trường THPT Ngô Quyền, Nam Định )xin gửi tới Thầy giáo dạy tiếng Anh Trần Hán Ngọ năm xưa lời biết ơn sâu sắc nhất ./.
( Đã đăng Tri thức trẻ số 175 )

Tôi đi học
Sau Đại thắng mùa Xuân 1975 một thời gian, Quân khu 3 được tái lập từ quân khu Tả ngạn và quân khu Hữu ngạn . Đơn vị chúng tôi - D 25 công binh QK Hữu ngạn - đang đóng quân ở rừng núi Tỉnh Hà sơn bình( lúc đó) , được lệnh chuyển quân về thị trấn Ninh giang (lúc đó thuộc tỉnh Hải hưng ) hội tụ cùng các đơn vị công binh của hai Quân khu lúc ấy , thành Lữ đoàn công binh 513 bây giờ .
Thời gian này chúng tôi vừa lao động, công tác và chờ đợi được giải quyết chính sách để học lấy một nghề nào đó, phục vụ cho cuộc sống sau này bởi lẽ chúng tôi mới đang độ tuổi đôi mươi. Mong đợi rồi cũng đến, lúc đó là cuối năm 1976, một số bạn bè tôi được phục viên, xuất ngũ ; một số chuyển ra trường Văn hóa Quân khu để ôn thi vào các trường trong và ngoài quân đội, riêng tôi và năm người nữa được cử đi học nghiệp vụ ở trường Hậu cần Quân khu Ba nhằm phục vụ quân đội lâu dài . Tuy phấn khởi vì đáp ứng được nguyện vọng lúc đó , nhưng khi khoác ba lô quay trở lại rừng núi Kim bôi ( Hà sơn bình ) thì tâm trạng chúng tôi vừa vui vừa buồn... nhất là khi gặp lại những địa danh Ba sao, Ba chồm, Bòng bong, Đầm đa , suối Tép...những nơi có tiếng vì dốc cao vực thẳm , khí hậu khắc nghiệt , đời sống cực kỳ gian khổ , dân cư thưa thớt v.v ...
Làm thủ tục nhập trường xong , chúng tôi về sống ở những khu nhà tạm xung quanh Hiệu bộ ( Đây là nơi đào tạo cấp tốc lái xe quân sự phục vụ chiến trường những năm chiến tranh ). Cả một khu rừng núi rộng lớn , vắng vẻ không có dân cư sinh sống, ngay từ nơi ở đến nhà ăn cũng xa tới cả cây số . Toàn bộ đội các đơn vị về tập trung chờ ngày khai giảng . Sau gần một tháng dọn dẹp vệ sinh khu vực ,sửa chữa nhà cửa ,lớp học, hội trường, nhà ăn...thì Nhà trường tổ chức khai giảng khóa học , hiệu trưởng nhà trường lúc đó là Đại úy- Bác sỹ Hoàng Tiến và nhà trường có nhiệm vụ đào tạo nhân viên hậu cần cấp đại đội , tiểu đoàn( y tá, quản lý, trợ lý quân nhu-tài vụ tiểu đoàn...) đồng thời mở các lớp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ Hậu cần các cấp .
Lớp trợ lý quân nhu tiểu đoàn chúng tôi lúc đó có khoảng năm mươi người , từ buổi đầu chúng tôi đã coi nhau như anh em một nhà , có lẽ bản chất người lính đã tạo nên sự gắn kết tập thể ngay khi được biên chế vào một đơn vị . Vào khóa học, chúng tôi được học những môn nghiệp vụ ,những bài chính trị, các quy định chế độ chính sách về hậu cần quân đội v.v...ngoài thời gian học thì thời gian còn lại và ngày nghỉ , chúng tôi lao động , củng cố nhà cửa , lớp học và tăng gia sản xuất để nâng cao chất lượng bữa ăn còn đạm bạc của người lính ngày ấy nơi hoang vu rừng núi.
Tuy vậy mới học được ba tháng thì Trường chúng tôi chuyển về nơi mới , tiếp quản địa điểm mà Trường Dân tộc Nội trú Trung ương để lại , ngay gần Thị trấn Chi nê ( huyện Lạc thủy -Hà sơn bình ). Thầy trò chúng tôi lại một phen vất vả di chuyển toàn bộ cơ sở vật chất về nơi ở mới. Ai đã từng tản cư thời chống Pháp và đi sơ tán thời chống Mỹ , mới hiểu hết cái gian nan cơ cực của việc di chuyển cả một đơn vị ở vùng rừng núi mà đường giao thông còn thô sơ , cũ nát những năm xa xưa đó . Đến nơi trường mới chuyển về, chúng tôi lại vừa học vừa xây dựng lại nhà ở, phòng học ...và tăng gia trồng trọt ở những khu đất trống trong trường . Chúng tôi bận túi bụi những công việc hàng ngày, các thầy cô giáo và nhân viên phục vụ cũng dành nhiều công sức chăm lo cho cuộc sống của chúng tôi , mặc dù vẫn phải hoàn thành những công việc chuyên môn nghiệp vụ . Mối quan hệ giữa chúng tôi và các thày cô giáo ngày càng thân mật, thương quý cảm thông....
Với những nội dung học tập ở trường , chúng tôi càng tự tin , thấu hiểu về cách chăm lo, tổ chức đời sống ăn , ở cho bộ đội , cách làm sổ sách kế toán, thống kê - kế hoạch, ...Đồng thời cũng nhận thức được trách nhiệm, đạo đức của người làm công tác hậu cần , đảm bảo cho người lính được chăm lo về mọi mặt tốt nhất với những gì mà Đảng , Nhà nước, Nhân dân dành cho quân đội . Sau sáu tháng học tập chuyên cần, lớp học chúng tôi bế giảng , mọi người được phân công về các đơn vị trong toàn quân khu .
Vâng ! đến lúc ra công tác chúng tôi mới thấy hết được lợi ích của những ngày học nghiệp vụ ở trường , ra trường chúng tôi là những người có nghề và được bố trí làm việc ngay . Lúc chia tay , cô giáo dạy môn Kế toán đã tin tưởng, mong lớp học trò chúng tôi đứng vững và trưởng thành trong cuộc sống, sao cho " Đời chỉ vui khi Nợ - Có cân bằng ". Qua thực tế , chúng tôi càng thấm thía ý nghĩa của sự cân bằng trong cuộc sống công tác sau này ( Nghĩa vụ và Quyền lợi- Trách nhiệm và Tình thương - Tình yêu và Hạnh phúc... )
Riêng tôi , được về công tác ở Trung đoàn 855 ( Tỉnh đội HNN ) huấn luyện tân binh để bổ sung quân số cho các đơn vị Biên giới phía Nam , phía Bắc lúc đó . Công việc" Cơm- Áo-Gạo-Tiền " phục vụ cho đời sống của các đợt tân binh vào - ra ở đây liên tục rất phức tạp , nhưng nhờ có kiến thức học tập ở trường , sự giúp đỡ tận tình của đồng đội và cố gắng bản thân nên tôi đã hoàn thành tốt nhiệm vụ chuyên môn được giao , hơn một năm sau tôi được chọn cử đi học đào tạo sĩ quan , phục vụ quân đội lâu dài .
Đến nay đã nhiều năm xa trường Hậu cần Quân khu Ba ,thay mặt các bạn Lớp Trợ lý Quân nhu tiểu đoàn đầu tiên ngày ấy, tôi xin gửi tới Tập thể các thày cô giáo, cán bộ nhân viên Nhà trường lời biết ơn sâu sắc nhất về những điều tốt đẹp mà Nhà trường đã dành cho chúng tôi , giúp chúng tôi vững bước trên đường đời tiếp theo.
Đến nay chúng tôi vẫn nhớ mãi chuyện đi học năm xưa ấy

Truyện thứ nhất :
Kỳ gặp mặt cuối năm
Thế là bọn tôi lại được gặp mặt sau bao năm xa rời quân ngũ, tuy mỗi đứa mỗi nơi nhưng từ khi thành lập Ban liên lạc đồng ngũ những năm 1970 của đơn vị , chúng tôi mới có dịp gặp nhau , mà chỉ tổ chức họp mặt vào cuối mỗi năm chẵn .
Trước khi vào hội trường theo thông lệ của một buổi họp mặt , thì chúng tôi đến sớm gặp gỡ , hàn huyên thăm hỏi nhau về đủ thứ chuyện , nhất là những chuyện nói về cuộc sống đời thường của nhau .
Nhưng lần gặp mặt này bọn tôi thấy anh bạn Trần Công Nhân vẻ trầm lặng ít nói , dáng suy tư cho dù đây là con người vui tính và mau miệng ở đợn vị ngày nào …Thấy vậy tôi kéo vài anh bạn khác đến bao quanh lấy Nhân và hỏi : “ - Hôm nay ông sao thế ? có chuyện gì không vui , nói nghe coi . Bạn bè chỉ có lúc này mới gặp nhau , sau rồi lại mỗi đứa mỗi nơi , có gì cũng chả nói kỹ được …”
Nhân gương cười nói nhỏ : “ Chuyện chỗ tôi là chuyện chả biết vui hay buồn , vì nói theo kiểu dân gian là chuyện thường ngày ở huyện …ấy mà .Chắc nơi khác cũng có chuyện giống thế . Nhưng tôi thấy không biết bao giờ cho được trở lại ngày xưa ! Cái ngày bọn mình nhập ngũ để chiến đấu cho cuộc sống được tốt đẹp sau này …Vậy mà không biết sao tôi thấy đời thế hệ mình khó khăn , nhưng đến đời sau chắc vẫn vậy …”
“ Thôi có gì ông cứ nói toạc ra , sao cứ vòng vo hoài ! “ Anh bạn Lê Nông Dân với bản tính tuệch toạc gắt lên .
• Ừ , thôi để tôi kể các ông nghe , chuyện là thế này :
Bọn mình giờ cũng tuổi lên lão cả rồi, ngày ấy theo lệnh Tổng đông viên lên đường , chứ có nghĩa vụ nghĩa vẹo gì đâu , nhiều anh tuổi gần ba mươi vẫn nhập ngũ với bọn học sinh mới hết cấp 3 …Hết chiến tranh là về , vui vẻ với mọi công việc trong đời để sống như thế hệ bố mẹ , ông cha mình . Người thì về làm nông , kẻ thoát ly đi công trường , lâm trường , xí nghiệp, rồi người đi học tiếp để làm cơ quan sở mỏ …nay tất cả già rồi thì nghỉ ngơi . Ai cũng có cái nhà để ở thì mỗi anh mỗi cảnh , chả ai giống ai , điều đó là đương nhiên ai cũng hiểu và chấp nhận . “
“ Thế ông định nói cái gì thì nói ngay đi , sốt cả ruột . “ Giọng tay Phạm Động Sản rít lên nghe chói tai .
“ Là thế này : Chỗ tớ đang làm sổ đỏ - gọi là giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ấy mà – thôi thì đó là việc của nhà nước làm để người dân được yên tâm sống trên mảnh đất bao năm nay họ vẫn ở , thậm chí là từ đời nọ truyền sang đời kia của các chế độ kế nhau . Có sổ đỏ thì kéo theo nhiều cái lợi kèm theo , ấy là mấy ông chính quyền phân tích , chứ như mấy anh công nhân hưu như bọn tôi thì vẫn ở như bao năm vẫn ở , vì chỉ có trăm mét đất , xây cái nhà gạch , sau này cho lại con nó ở , chứ có mua bán , đổi chác hay cầm cố vay mượn ngân hàng gì đâu mà cần sổ đỏ , vẫn giấy tờ của chính quyền nhà ta những năm xưa chứ đâu xa ? Sống nhờ sổ hưu , bệnh thì đến bệnh viện, chết ra nghĩa trang …Coi như một đời đi bộ đội , rồi ra lao động công tác …thế là xong . May là còn sống sau chiến tranh, ổn định sau thời gian lao động về có sổ hưu , hơn chán vạn người khác , chứ có tích góp được gì nhiều đâu mà nay bị giáng cho quả làm sổ đỏ , đau quá . “
Giọng Nhân càng rõ ràng hơn :“ Là thế này , chính quyền bây giờ họ bảo theo Nghị định gì gì đấy của năm 2004 thì các bác ở trên mảnh đất do các cấp chính quyền cấp trái thẩm quyền , nên phải đóng tiền sử dụng đất , nếu giao đất đúng thẩm quyền thì chỉ phải nộp lệ phí cấp sổ đỏ mà thôi ! Bỏ ra mấy trăm triệu cho miếng đất đang ở thì lấy đâu ra ? Mình ở mấy chục năm từ khi còn là xã , nay lên phường thì mình vẫn ở chứ có buôn bán gì đâu , giấy tờ của cơ quan cũ thì chính do Thành phố và các Sở ngành chuyên môn duyệt đồng ý , họ làm thì cũng phải theo quy định pháp lý lúc đó chứ ai mà dám làm bậy được , toàn bộ thành phố lúc đó đều thực hiện như thế chứ có đâu riêng lẻ cơ quan nào , mà ác nỗi là nó có to tát gì đâu , chỉ trăm mét vuông đất , có nhà chỉ vài chục mét vuông .
Cậu Ma Trí Thức đứng kế gần đấy góp chuyện : “ Mà ngày ấy các cơ quan đơn vị lo chạy ăn chạy mặc bạc mặt , công nhân chỉ biết cắm mặt vào sản xuất , đơn vị lo cho từng bìa đậu phụ , chai nước mắm , mét vải , cái gì cũng tem phiếu phân phối đủ mọi hàng hóa , rồi thì có khi phải bình xét , phân loại để được ưu tiên nhận những thứ mua bằng tem phiếu …Trăm điều khốn khó ! Tôi nói thật là mình có mảnh đất làm nhà ở khu tập thể thì chỉ ở rồi sau này để lại cho con cái , coi đó là công lao nhỏ mọn của thằng lính trong chiến tranh , sau này lại cống hiến trong cơ quan Nhà nước đến khi về hưu . “
“Tất nhiên càng so càng thấy thiệt , nhất là với những đồng đội đã ngã xuống trong chiến đấu ! Nhưng nếu cứ đánh đồng các trường hợp sử dụng đất như bây giờ thì thật bất công !
Đúng lúc này , anh bạn Nguyễn Công Quyền xen vào : “ Ừ , đúng là quá trình thực hiện luật đất đai 2003 có những cái cần sửa đổi , nhưng ngay từ 2004 lúc ấy đã có phân loại cho từng loại đất đai mà các cơ quan ,đơn vị , trường học ,xí nghiệp , lực lượng vũ trang ...đang sử dụng để cấp sổ đỏ đúng pháp luật , mang tính kế thừa sự ưu việt của chế độ , lại ngăn chặn sự lợi dụng của những kẻ cơ hội buôn bán đất đai ,lợi dụng kẽ hở của pháp luật về đất đai để làm giàu , kiếm chác trên mồ hôi, xương máu của bao thế hệ cha anh mình .”
Để tôi dẫn chứng , cậu Lê Nông Dân vội nói tỏ như thông cảm : “ Chỗ tôi có trường hợp đất nông nghiệp xen đất thổ cư vì quá trình đô thị hóa , có nhà đang sử dụng mấy trăm mét vuông . Chẳng rõ mấy bác cho đấu thầu đất ấy thế nào nhưng kết quả là nếu đóng cỡ 1 tỷ thì có sổ đỏ cho mấy trăm mét vuông ấy . Tôi tính ngay , nếu bán một nửa số đất ấy thì tôi có ngon ơ sổ đỏ cho nửa số đất còn lại , mà chẳng mất thêm đồng nào lại được ngay mấy trăm mét vuông đất còn lại . “
Nguyễn Công Quyền bảo : “ Để tôi nói tiếp , ngay trong các NĐ ký 2004 của ông TTg lúc đấy , người ta có phân loại cụ thể mục đích các loại đất đang sử dụng , các loại đất do các cơ quan , đơn vị vũ trang , trường học , xí nghiệp đang quản lý ..., nếu áp dụng không đúng thì sẽ gây ra mất lòng tin trong dân , vì vậy phải phân mốc thời điểm 1993, rồi thời điểm 2004 …đặc biệt thể hiện tính kế thừa pháp lý các thời kỳ của chế độ cơ mà , nói chung tất cả là tại cái bọn lòng tham không đáy , gây sốt buôn bán đất đai, làm giàu khi mua bán lòng vòng đất đai …Chẳng qua do nhận thức mà thôi , chính vì vậy Nhà nước mới phải ban hành pháp luật quản lý đất đai chặt chẽ, ngăn chặn bọn đầu cơ đất đai, …
“ Thôi ông ơi , nếu tốt đẹp thì hãy ban ngay luật cấp cho mỗi người khi lập gia đình mới lần đầu một số diện tích đất nhất định làm nhà ở - hạn điền không thu tiền , chỉ mất chút lệ phí thôi , nếu anh cần thêm thì mua theo giá thị trường . Hiện giờ không thấu cảnh sống cơ cực của lớp người ngày ấy về nỗi nhà cửa tập thể , để rồi đánh đồng với buôn bán thị trường bây giờ …E rằng thế hệ bọn mình khó giải thích cho con cháu về công lao đóng góp lớp người trước cho đất nước ngày ấy .” Anh bạn Trần Công Nhân sẵng giọng .
• Trưởng ban liên lạc của chúng tôi đứng phía ngoài lúc nào không ai hay , nhìn đồng hồ kêu lên :” Mời anh em vào làm việc thôi , tiếp theo ta còn liên hoan , chuyện này không thể nói chốc lát được , để bàn luận sau . “
Mọi người lục tục vào hội trường ,Công Quyền nói nhỏ nhưng ai gần đó cũng nghe được : “ Ngay cùng một cơ quan,mà ở khu tập thể thuộc quận khác trong cùng thành phố làm sổ đỏ cách đấy mấy năm cũng được vận dụng chính sách phù hợp , nay làm tiếp lại khác rồi, thôi ráng chờ đi ông ơi ! “
Có tiếng ai đó thì thầm : “ Được sống dưới quyền người hiểu thời cuộc và vận dụng chính sách pháp luật phù hợp thì sướng nhỉ “
Không thấy ai trả lời .

Truyện ngắn thứ 2 :
Một giấc mơ
Sáng chủ nhật tháng này , định kỳ có buổi nói chuyện thời sự của Câu lạc bộ mà ông đang sinh hoạt , cỡ lương nào mới được tham gia chứ bỡn à ! Ông tự hào lắm ! Đã nghỉ hưu từ lâu lắm rồi nên ông rất tích cực đến những buổi sinh hoạt như thế này , đó cũng là thú vui tuổi già của những người như ông mà không phải ai muốn là được .
Ông đến sớm cũng là có lý do, hôm nay diễn giả Trung ương ,lại nói về chuyện quan trọng của đất nước ,thôi chịu khó đến sớm còn chuyện trò với anh em chiến hữu ngày nào nữa chứ, rồi còn nhiều chuyện bộc bạch tâm sự mà những ngày đương chức không thể nói ra ...
Vừa vào đến sân hội trường , bất ngờ ông chạm trán vị Chủ tịch Thành phố đương chức cũng vừa đến, Có khách Trung ương nên Chủ tịch TP cũng đến tham dự buổi sinh hoạt với câu lạc bộ cán bộ trung cao cấp là đương nhiên , nhưng khi trông thấy mặt vị Chủ tịch này , ông lại chợt nhớ lại giấc mơ đêm qua ...thế là ông vỗ vai Chủ tịch Thành phố bảo :
- Này, đêm qua tôi mơ thấy mình được mời đi họp tổ dân phố , Tôi kể ông nghe nhé : Theo lời tuyên truyền của tổ trưởng dân phố nên bà con nô nức nộp các loại giấy tờ để làm sổ Đỏ, hồ sơ là các loại giấy của thành phố , sở XD và đơn vị chủ quản của bà con khu tập thể... mà của những năm 1986 -1991 cơ chứ , căn cứ này nọ có cả , ghi cấp cho mỗi hộ một lô đất làm nhà ở , tất nhiên chỉ có quyết định của cơ quan chủ quản là có dấu đỏ , còn các giấy tờ khác là photo, cứ vậy không sao nay cơ quan công quyền của TP kết luận là cấp đất không đúng thẩm quyền, vậy là muốn có giấy Đỏ phải nộp một số tiền quá lớn so với khả năng của dân khu tập thể .
Cái Dại thứ nhất là nghe lời tổ trưởng dân phố nộp giấy tờ làm sổ Đỏ , trong khi ông ấy đợt này nộp rồi nhưng sau lại rút lại mà không cho ai biết ?
Cái Dại thứ hai là : Cùng một khu tập thể nhưng hiện nay chia ra làm 2 tổ dân phố , tổ bên kia chẳng ai làm sổ đỏ và vẫn ở bình thường trên chính mảnh đất mà họ có giấy tờ như dân tổ bên này .
Dân tình bảo rằng : Dại thì ráng chịu , nhưng có lẽ 2 cái dại cộng lại như thế phải nói rằng đúng là Ngu.!
Cậu xem , dân tình những năm tớ làm phó CT Thành Phố thì họ khổ về chỗ ở lắm chứ không thuận lợi như bây giờ, tớ ký các loại giấy tờ cũng phải căn cứ các quy định pháp luật lúc đó và do đề xuất của các cơ quan chuyên môn cấp TP , chứ sao mà dám ký bậy mà lại bảo giao đất sai thẩm quyền ! Mà cậu nhớ cho , các cơ quan đơn vị ngày ấy đều là của Nhà nước, không phải nhiều thành phần kinh tế như giờ đâu , cái thời mà cơ quan xí nghiệp lo cho người lao động từ bìa đậu phụ đến chai nước mắm , lạng thịt , mét vải ...nó khổ lắm chứ, có chỗ ở khu tập thể thì chen chúc, sập sệ bao đời không đổi được, may mà có đổi mới chứ không thì ...Người công nhân lúc đó chỉ có biết cắm mặt vào với công việc , còn những việc chỗ ăn ở , rồi cơm áo gạo tiền thì đều do cơ quan xí nghiệp lo cho cả , vậy mà ..."
Ông bỏ lửng câu nói một lúc rồi nhỏ nhẹ : " Mấy chú đời sau lại bảo đời trước bọn anh sai là cớ làm sao ? Cứ kiểu phán xét theo quy định bây giờ với các quyết định ngày xưa mà kết luận thì có khi hỏng việc , dân còn biết tin vào ai ? Thôi xem lại đi, nhớ lời BÁC dạy : Việc gì có lợi cho Dân thì cố mà làm .
- Đâu , ai dám bảo anh sai ?
- Thì đấy , Ở cấp quận bảo với dân là giao đất không đúng ( tức là sai ,chứ còn hiểu như thế nào nữa ).Trong một văn bản nó rạch ròi thì cũng phải xem điều nào của Nghị định áp vào cụ thể ra sao cho từng thời điểm thời gian , chứ ai lại đem điều này áp vào trường hợp kia là nó không đúng với tinh thần Nhà nước của dân, do dân và vì dân .
Lòng tin của dân vào sự sáng suốt của Đảng, Nhà nước chính là các công bộc của dân phải có sự tinh thông nghiệp vụ , hiểu biết thực tế cuộc sống của từng giai đoạn lịch sử .
- Được , để em xem thế nào . Văn bản có quy định rõ về từng thời gian áp dụng, không cào bằng , không làm sai và cũng không để lợi dụng gây thiệt hại cho Nhà nước mà anh !
Ừ, anh tin chú ...Thôi ta vào nghe chuyện thời sự ./.

Truyện ngắn thứ 3 :
“…Ông tính, tôi về đây ở đã gần ba chục năm rồi mà nay thấy đúng là mình vẫn là dân ngụ cư . Nhưng cái đó không quan trọng , mà tôi muốn nói ở đây là xã chuyển thành phường đã hơn chục năm nay mà cái lối sinh hoạt vẫn hơi hướng địa phương dòng họ , ông thấy có kỳ không ? Thảo nào mà cán bộ làng xã dù tham gia công tác ở phường này nhiều năm rồi mà ... chả chịu lớn ! Khó nhận xét thật ông ạ ! ”
Giọng ông Nhân cứ rề rà với ông bạn chè chén sang chơi , vì cùng là bạn công tác ngày trước nay đã nghỉ hưu , lại gần nhà nhau nên ông Đa thường sang nhà bạn lúc rảnh rỗi . Ông Đa nghe bạn nói xong liền bảo :
- “ Ừ, chuyện đó tưởng đã lên phường rồi sẽ không tồn tại , tôi là dân địa phương này thoát ly mấy chục năm , nay về quê ở mà lắm khi cũng chán cho tác phong làm việc của mấy vị ấy nữa là ông . Nhưng hình như có gì đó làm ông bận tâm thì phải , không có nhẽ nhân bầu cử HĐND kỳ này nên hôm nay ông lại nói về cán bộ phường …”
Không khí lặng lẽ giữa hai ông bạn già càng làm cho ông Đa chăm chú , một lúc lâu sau khi nhấp giọng ngụm nước trà ông Nhân mới nhỏ nhẹ :
- “ Ông ạ , cái thôn XÁ này ngày còn là xã nó rộng lắm , mà ông cũng biết rồi còn gì . Lúc đó cả thôn chỉ có bí thư chi bộ và trưởng thôn là cán bộ cốt cán của xã, tất nhiên còn có các chi hội đoàn thể quần chúng nữa , cả hệ thống cán bộ cấp dưới trưởng thôn , nhưng những đối tượng này không kể làm gì vì cấp xã chỉ quản lý đến cấp thôn mà thôi . Đấy ông xem , cả thôn có cái nhà văn hóa to đùng , khuôn viên mấy trăm mét vuông , mỗi lần hội họp cứ là tưng bừng , cờ quạt phấp phới …Bà con trong thôn tự hào lắm , phải không ông ? “
- Ừ, đúng thế thật , mà sao chuyện có gì mà động đến nhà văn hóa hở ông ?”
- “ Là thế này : Từ hồi chuyển thành phường thì theo lệnh cấp trên cái thôn mình được gọi là khu dân cư XÁ,dưới khu được lập ra mấy tổ dân phố ấy. Vậy mà một hồi nào chưa ổn định thì lại bỏ cấp khu dân cư , chia lại khu này thành các tổ dân phố , một khu bây giờ chia thành tổ dân phố XÁ 1, XÁ 2,rồi XÁ 3…đến gần chục XÁ , mỗi XÁ lại có một ông bí thư, một vị tổ trường do phường trực tiếp quản lý, chẳng biết dân được gần chính quyền thế nào , chứ riêng cái chuyện sắp xếp cán bộ cấp tổ cũng mệt , ông nhỉ ? “
- “ Thì đấy là chức do dân bầu sao mệt được !”
- “ Ông cứ xem Đại hội của mấy cái đoàn này hội kia năm vừa rồi thì biết , khi Đại hội ở phường cứ nghe mong manh mấy vị có tên trong danh sách này có người nhà là họ ông nọ ... họ ông kia … Bây giờ bầu cơ quan quyền lực là HĐND của phường thì càng lộ rõ , danh sách đều niêm yết ở nhà văn hoá , dân đọc rồi chỉ trỏ bàn luận ầm cả lên đấy thôi .Mà chuyện này chỉ mấy ông người gốc xã này mới biết tường tận …mà thôi chuyện tào lao nghe biết vậy , giờ tôi nói cái chuyện nhà văn hóa để ông nghe . “
- “ Cái nhà văn hóa của khu dân cư ngày xưa , khi tách tổ dân phố xong , nhà văn hóa đó thuộc địa bàn tổ nào thì chỉ tổ đó và mấy tổ cận kề có lợi , còn các tổ ở xa chả mấy khi dùng đến nó , này nhé : Ở tổ dân phố họp hành chỉ toàn người đã lớn tuổi, nhiều người khó khăn còn bận việc gia đình , vậy nên khi mời họp họ ngại đi đến nhà văn hóa xa qua nên cứ vin cớ vắng mặt, họp mà chỉ được phân nửa , có khi được một phần ba số mời … Trong khi yêu cầu mỗi tổ hoặc vài tổ gần nhau có một nhà văn hóa ở vị trí thuận lợi …thì chắc phải đợi đến tết công – gô , ông nhỉ ? “
- “ Mà có cái thế này mới chết chứ , ông biết không ? Họ nêu quan điểm xã hội hóa vì nhà văn hóa là của các tổ dân phố , thế nên tất tần tật mọi thứ của nhà văn hóa đều phân bổ cho tổ dân phố mua sắm, sửa chữa …Nào bộ dàn âm thanh, nào hệ thống cờ quạt phông màn , nào vườn hoa cây cảnh , nào bàn ghế , bảo vệ trông coi , tiền điện nước , rồi sửa chữa định kỳ khi nó xuống cấp …cứ có gì là phân bổ tiền cho các tổ dân phố phải nộp . Những tổ dân phố ở xa nhà văn hóa cả năm người dân không đến nhà văn hoá , họp hành gì người ta mượn ngay nhà dân trong tổ ... giờ cứ méo mặt mà góp tiền chi cho nhà văn hoá . Sử dụng thì không hiệu quả , mà cứ lấy tiền của dân đóng góp , dân kêu rát cả tai …”
- “ À ! Chuyện này tôi cũng thấy mấy vị cán bộ tổ kêu rồi , nhưng nói ra thì mất lòng cán bộ địa phương , rồi cấp trên lại bảo không có ý thức xây dựng, dựa dẫm nhà nước , không biết vận động quần chúng , dân mình tốt lắm tuyên truyền đúng là họ ủng hộ ngay …Sắp tới có HĐND phường thì mọi chi tiêu ngân sách NN và đóng góp của dân chắc rõ ràng , không mập mờ đâu ."
- " Chắc không hở ông ? Tôi thấy càng ngày nhiều chuyện đến khi lãnh đạo hạ cánh về nghỉ mới bị lôi ra , nhưng cuối cùng chả làm gì được ... "
- " Thôi ông ơi ! Chuyện ở làng xã xưa , chuyện tổ dân phố nay vẫn còn lắm chuyện lắm , bây giờ tôi với ông làm ván cờ giải khuây , chờ cơm trưa vợ nấu , phải không ông ?”
Nhất trí , ông Đa nói rồi lôi bộ bàn cờ tướng ra bày trận ./.
( Sửa 02/9/2016 )

Truyện ngắn thứ 4 sau khi một DNNN Cổ phần hóa vào năm 2005
ĐI BỘ
I
Nhẫn nại nhấc từng bước chân trên hè đường, ông định cố đi thêm một đoạn nữa rồi sẽ nghỉ. Ừ, mỗi ngày cố thêm một tý cho khỏe, ông vừa dò dẫm vừa nghĩ, cái gì trong cuộc đời mình cũng phải cố, phải cố mới thành công, không được nản lòng... Đường từ nhà ông đến đây mới khoảng hai cây số chứ mấy, trời còn chưa sáng rõ, nhưng như vậy không khí mới trong lành thoáng đãng, thế mới là thể dục buổi sáng chứ!
Hôm nay thế là đủ rồi, không biết mấy giờ rồi nhỉ? Sao mình có vẻ chóng mặt thế... Ông vội chạm tay vào bờ tường nhà ai đó bên đường, ông cứ thấy chóng mặt, hoa cả mắt... mơ mơ màng màng, hình ảnh mọi vật cứ quay cuồng trước mắt và rồi ông xỉu dần không biết gì nữa.
Có tiếng lao xao với một đám đông vây quanh. Anh rảo bước đến gần ghé nhìn "Chuyện gì thế nhỉ? Kìa! Người nằm đấy sao giống... Mà đúng rồi. Anh kêu lên: "Tôi biết ông này, giúp tôi với, nhanh đưa ông ấy vào trạm y tế phường gần đây hộ tôi với!".
Mấy người xung quanh cùng anh xốc người đàn ông ngất xỉu đó vào phòng cấp cứu của trạm y tế, anh giải thích "Ông ấy là giám đốc chỗ tôi làm cũ, vừa nghỉ chờ hưu mấy tháng nay chưa có sổ.”. "Thế à, trông cũng còn trẻ, đã sáu mươi chưa?". "Vâng, gần sáu mươi rồi, nhưng bị tai biến liệt nửa người, mới phục hồi, chắc đang đi thể dục sáng, mà sao lại đi một mình, dò dẫm vậy mà lại đi xa thế, chắc mệt quá nên...".
Đến trạm y tế phường, cô y tá trực đo huyết áp, tiêm trợ lực, ủ ấm... Cô bảo "Chỉ cần nằm nghỉ, nhịp tim trở lại bình thường, áp huyết hơi cao nhưng không sao, lát nữa tỉnh nhớ choăn ít cháo rồi uống thuốc em để đây là ổn, khi nào tỉnh táo về nhà được rồi."
... Ông mở mắt, cảm thấy còn chóng mặt nhưng đã nhìn rõ hơn mọi thứ chung quanh. "Kìa! Anh đã tỉnh, có nhận ra em không? Em là Trần đây, đã lâu chắc anh không nhớ!"
- "Ừ, à! Tôi nhớ ra rồi, chú đưa anh vào đây à? Mấy giờ rồi?" - Ông hỏi và cố ngồi dậy.
- Cũng hơn tiếng rồi anh ạ! Anh yên tâm, em đã gọi điện cho chị rồi, nói chị thu xếp đến sau cũng được, có em trông anh rồi. Bây giờ anh nằm, cử động chân tay cho tỉnh táo, em ra mua bát cháo, anh ăn rồi uống thuốc là được."
Nhìn người đàn ông tóc hoa râm nhanh nhẹn đi ra cổng, ông thấy những chuyện cũ như đang dần hiện về...
Cách đây khoảng 15 năm, ông và người ấy đã không gặp lại nhau. Cùng ở khu tập thể, nhưng anh ta sau khi nghỉ chế độ theo nghị định 176 của những năm đầu 1990 đã cùng gia đình chuyển nhà xuống làng, gọi là làng nhưng chỉ hơn chục năm sau đã chuyển thành phường. Cái nơi gia đình anh ta ở cách khu tập thể chừng vài ba ki-lô-mét nhưng chẳng bao giờ ông gặp lại họ, có thể do bận hoặc có thể ông coi anh ta không còn quan trọng đểmà nhớ, cũng chỉ như một người lao động nào đó nghỉ chế độ mà thôi.
II
... Ngược về xa xưa những năm sau khi đất nước thống nhất, lớp người như ông và anh ta với bao người đã hăng say chung sức chung lòng lao động dựng xây đất nước. Cả hai cùng làm ở một phân xưởng của Xí nghiệp sản xuất hàng gia dụng trực thuộc trung ương. Khi xảy ra chiến tranh bảo vệ biên giới phía Nam, phía Bắc của Tổ quốc thì anh ta nhập ngũ, sau mấy năm được ra quân, anh ta quyết chí học hành, theo học chế tạo máy của đại học Bách khoa. Vào những năm 1986 đất nước đổi mới thì anh ta trở về xí nghiệp làm việc, nhờ nghị lực phấn đấu vươn lên và có kiến thức học hành chính quy nên trình độ kỹ thuật của anh ta khá tốt, được đề bạt trợ lý Giám đốc chỉ sau vài năm công tác.
Còn ông, cũng sau chừng ấy năm liên tục ở xí nghiệp, với tài ăn nói và chiều lòng cấp trên, dù không có bằng cấp gì nổi trội mà ông cũng trở thành cán bộ chủ chốt của đơn vị, có chân trong thường vụ Đảng ủy rồi được bố trí là trưởng phòng tổ chức xí nghiệp, oai phong một thuở chẳng kém ai.
Ấy vậy mà dù cùng là đồng hương nhưng giữa ông và anh ta lại chẳng ưa gì nhau! Chẳng là lúc đó phó giám đốc kỹ thuật đã cao tuổi, nếu nghỉ hưu thì theo quy hoạch cán bộ, người thay thế là anh ta. Nhưng khổ nỗi nếu anh ta vào chân đó thì sớm muộn vị trí giám đốc sau này cũng là anh ta mà không thể là ai khác vì anh ta giỏi chuyên môn, rất có uy tín với công nhân...
Không! Không thể thế được! Anh ta giỏi nhưng hay nói linh tinh, lại không phải đảng viên... Nhưng cốt lõi vấn đề là ông phải làm Giám đốc chứ không thể là ai khác! Đầu óc Ông luôn luôn tính toán như thế đã bao năm nay rồi!
Vậy là một chiến dịch do ông xếp đặt được triển khai, cương vị công tác lúc đó của ông đã giúp ông rất nhiều: Nào là cản trở việc cho anh ta đi học cảm tình Đảng, nào là lấy phiếu tín nhiệm của cán bộ, nào là những việc về chuyên môn nhưng không đúng với nghị quyết Đảng ủy do ông soạn thảo, nào là đặt điều về lối sống xa cách của gia đình anh ta ở khu tập thể, nào là giật dây cho đệ tử ở phân xưởng làm hỏng máy móc rồi đổ lỗi cho kỹ thuật… Tóm lại với nhiều khuyết điểm của anh ta thì tương lai chỉ có chuyển cơ quan khác, hoặc xuống xưởng ngồi chơi, hoặc... Cuối cùng, với tài tháo vát vốn có, lo lót trên dưới, chạy vạy dọc ngang rồi ông cũng ngồi được vào cái ghế phó giám đốc kỹ thuật, đúng như tính toán và chỉ sau ít năm ông đã là Giám đốc xí nghiệp. Cũng nhân đà có Nghị định 176 giải quyết cho lao động về nghỉ lĩnh chế độ một lần lúc đó, bằng tài nghệ về công tác tổ chức lâu năm của mình, ông đã khiến cho anh ta "Tự nguyện" xin về, một thời gian sau anh ta chuyển nhà khỏi khu tập thể, hai người bặt tin nhau từ đó...
III
Anh vào với bát cháo trên tay, đỡ ông ngồi dậy, đưa cháo cho ông: "Anh ăn tạm". Rồi Anh kể chuyện cho ông nghe về mình: "Thời kỳ đó mất mấy tháng ngồi chơi, em buồn quá, mà thấy đất dưới làng rẻ vì hoang vu, nhưng thoáng mát, thế là bàn với vợ bán nhà ở tập thể xuống dưới làng ở. Phải nói mãi vợ em mới xuôi, vì ở đấy nên đi dạy học xa thêm vài cây số, các cháu học ở trường của xã, nhưng nay xã thành phường rồi, cũng tạm ổn, được cái nhà cửa đất cát rộng rãi, mát mẻ.
- "Thế dạo này công việc ra sao?" - Ông hỏi xen vào.
- "Dạ, có ít tiền lúc đó, thấy mình có chuyên môn nghề cơ khí, lại đang còn khỏe, vậy chỉ cần công cụ sản xuất thôi, tìm sản phẩm thích hợp hay làm dịch vụ, tay làm hàm nhai, chẳng suy nghĩ bon chen, chẳng giờ giấc phụ thuộc ai, miễn có việc là có tiền, xong là nghỉ... Em tìm mua máy hàn, máy phay mà cơ sở nhà nước thanh lý vẫn còn tốt, một số đồ nghề kỹ thuật, lúc đầu em đến một số cơ sở quen xin làm gia công khuân mẫu sản xuất hàng nhựa, hàng nhôm... rồi sản xuất hàng sắt cho xây dựng hay bỏ mối cho các cửa hàng... Rồi cũng quen anh ạ, chỗ nọ mách chỗ kia vì mình làm có chất lượng, giá lại rẻ. Mà được cái nếu cần thiết kế là em cũng nhận luôn. Hiện em chế tạo cả khuôn mẫu cho mấy cơ sở sản xuất hàng nhựa, hàng nhôm, inox như nhà máy mình đang sản xuất ấy, cơ chế thị trường mà, phải không anh? Ban đầu em làm cò con thôi, nhưng nay em đã sắm thêm máy móc, mở rộng nhà xưởng, thuê thêm lao động có tay nghề... Em lập xưởng cơ khí, mình quản lý luôn nên cũng thuận lợi, đợt tới vay thêm ngân hàng em mở rộng sản xuất, thành lập doanh nghiệp tư nhân, kinh doanh tổng hợp. Mình chí thú làm ăn, sản phẩm chất lượng, lại giá cả phải chăng, bạn hàng chấp nhận. Được cái chính sách nhà nước thông thoáng rồi thì cứ mạnh dạn mà làm, bây giờ làm giàu chính đáng thì ai cũng ủng hộ mà anh! À, mà em quên, chỗ em hiện nay có một số con em công nhân nhà máy ta đang làm, chúng học nghề xong mà không có việc để chơi bời thì hỏng, em nhận tất. Đợt tới em còn cần một số lao động nữa, thôi thì mình được việc mà chúng có thu nhập, lại là con em của bạn bè mình ở nhà máy cũ mà anh, đi đâu mà thiệt. Bây giờ tuổi cao rồi, em chờ cháu lớn nhà em quen việc là giao việc quản lý cơ ngơi sản xuất cho nó, mà vợ em cũng nghỉ dạy học rồi, ở nhà trông coi, sổ sách, giao dịch đỡ cho em, cũng ối việc ra đấy..."
Chuyên dở dang thì ông ăn xong bát cháo, anh lấy cốc nước cho ông và cầm bát ra ngoài.
IV
Còn lại một mình, ông thấy trơ trọi trong gian phòng điều trị của trạm y tế vắng vẻ, chính sự im ắng đó càng làm ông tủi thân nghĩ đến cảnh ông hắt hơi sổ mũi là bao người vây quanh, là bao người đến thăm cùng quà cáp, phong bì... Cứ tưởng ngồi ở chức cao là khỏe mãi, đâu ngờ khi có tuổi bệnh tình cứ ập tới.
Thời kỳ đó, khi giám đốc cũnghỉ hưu, với sự tính toán sắp đặt từ trước nên ông được ngồi vào cái ghế bao lâu nay ông ao ước, dù cho tuổi ông đã quá quy định theo các văn bản của công tác quy hoạch cán bộ lúc đó.
Chỉ sau vài năm thỏa sức hưởng thụ đặc quyền đặc lợi của vị trí lãnh đạo thời kinh tế mở cửa, đồng thời hao tổn công sức cho các mối quan hệ nhằm giữ chỗ đứngkhi nhà máy tiến hành cổ phần hóa... trong khi hồ sơ lý lịch của ông đang gửi cơ quan chuyên môn làm sổ hưu... Tất cả dồn nén khiến cho ông suy sụp, nhiều triệu chứng bệnh tật kéo đến làm ông đau đầu mất ngủ triền miên, ông thật sự ngã quỵ khi hay tin con trai út nhà ông mắc nghiện đem xe máy đi cầm lấy tiền hút chích... Một cơn đột quỵ khiến ông liệt nhẹ nửa người, đi đứng không vững, nói năng khó khăn... Được cái ông đang đương chức nên sự chăm sóc cũng hơn người, do vậy sau vài tháng ông đã có thể bắt đầu tập luyện đi bộ, vận động nhẹ nhàng.
Khi ông ngã bệnh ở nhà điều trị, ít người đến thăm, đúng như lời các cụ "Phù thịnh chứ không ai phù suy", chỉ hai vợ chồng già chăm lẫn nhau, có hai thằng con thì một đứa lấy vợ xa, còn thằng út bỏ đi suốt. Ông không biết nó ở đâu, thi thoảng nó về giấu được cái gì là lại đi luôn. Vợ ông vừa chăm ông lại vừa phải trông chừng nó, ông bà muốn đưa nó đi cai nghiện nhưng lại xấu hổ, đành phải nói giấu là nó đi học xa...
Thấy Anh đi vào, ông khẽ nhắm mắt, chẳng lẽ sự đời lại éo le thế sao? Người mà ông đã gây cho bao trắc trở vất vả trong cuộc đời sự nghiệp... lại đang chăm sóc ông! Tại sao ngày ấy ông lại thù ghét anh ta thế? Vì chức quyền? Vì bổng lộc, tiền tài... Nhưng có lẽ vì ham muốn danh vọng, giàu có để mỗi khi ông về lại quê ông thì còn ngẩng mặt tự hào...! (cái làng quê khi xưa có ông mõ làng vì quá nghèo đã đem con trai mình cho thiên hạ nuôi, người con trai ấy tha phương nhiều năm đã tìm lạiđược quê nhà, đã giới thiệu cho con mình - chính là ông - cái quê cha đất tổ ấy). Cũng vì nhiều cái ham muốn ấy mà ông đã không tự biết khả năng mình! Ông đã sống như con lươn luồn lách trong dòng đời, để đến khi ngã bệnh, nằm nghĩ lại những gì còn lại đến nay, liệu ông có thể thanh thản nốt quãng đời còn lại?
V
Thấy dáng vẻ nghĩ ngợi của ông, anh tiếp tục câu chuyện: "Sáng nay em đi thể dục, sáng nào cũng dành khoảng một tiếng đi bộ, vừa khỏe mà lại có thời gian suy nghĩ về công việc trong ngày, những dự định cho thời gian tới. Đi bộ tốt cho thể lực và trí óc đấy anh ạ!"
Còn ông thì đến lúc ngã bệnh mới đi bộ, cuộc sống hàng ngày của ông là đến cơ quan bằng xe con đưa đón, điđâu cũng một bước lên xe. Rồi ngồi thì phòng máy lạnh, công việc thì giao cấp dưới, thời gian họp hành, đi tiếp khách của ông nhiều hơn thời gian chỉ đạo sản xuất... Thậm chí ông không có khái niệm về nghỉ phép năm như luật định.
- "Kìa! Chị đến rồi, anh để em thu dọn mấy thứ rồi chị đưa anh về.” - Anh nói với ông khi thấy vợông xuất hiện.
Vào nhà vợ ông phân bua: - "Khổ quá, lúc chú gọi điện thoại tôi cũng đang thể dục ở tầng trên, cứ cuống cả lên vì chẳng có ai ở nhà lúc đó, thôi may là có chú giúp... Tôi đặt sẵn nồi cháo rồi, lấy mấy thứ quần áo cho ông ấy mang đây. Thật khổ cho tôi, nhà chỉ có hai ông bà, sáng ra đi thể dục như mọi khi, ai ngờ ra nông nỗi này..."
- "Chị yên tâm, anh đã tỉnh, ăn tý cháo xong uống thuốc rồi, về nghỉ ngơi lại khỏe ngay thôi mà. Mọi việc cứ từ từ, chuyện phục hồi chức năng không thể ngày một ngày hai mà xong đâu! Phải kiên trì luyện tập, để em ra gọi tắc xi về cho nhanh kẻo nắng lên to rồi đấy."
Bà im lặng nhìn ông, bà đâu biết ông đang nghĩ: "Sau đợt này khỏe lên, mình nhất định sẽ đến nhà anh ta để cảm ơn, dẫu sao đến lúc này vẫn chưa muộn khi nói lời xin lỗi những chuyện trước kia! Mà không biết anh ta sẽ nghĩ sao? Nhưng chắc người như thế sẽ bỏ qua cho mình chuyện của những năm nào! Thôi thì phúc hay họa của tuổi già, âu cũng là hậu quả của cuộc đời quá khứ. Biết chấp nhận làm bạn đi bộ với anh ta, biết đâu lòng mình lại được thanh thản..."
Khẽ nghiêng mình ngồi dậy, ông giục bà vào phòng bên cạnh cảm ơn cô y tá trực Trạm y tế. Cố làm như đã khỏe hẳn, ông tựa vào thành giường đứng lên, tập tễnh bước ra cửa, nắng đã lên cao và lại những ngày mới đang như chờ ông tập đi bộ./.

Ngày đầu xa gia đình
Ngày ấy tôi nhập ngũ ở Đ/vị huấn luyện tân binh E 19 Tỉnh đội HNN , đóng quân ở huyện Thanh liêm - Nam hà ( nay là Hà nam ), đợn vị tôi đóng quân trong núi thuộc thôn Bồng lạng, xã Thanh nghị , Thanh liêm , Hà nam - nơi này bây giờ thấy báo đăng có nhiều nhà máy xi- măng mà dân kêu khổ vì ô nhiễm ...
Chúng tôi toàn thanh niên trẻ măng mới học xong cấp 3 - hệ 10 năm( giờ là THPT hệ 12 năm ). Đơn vị tôi là tiểu đoàn bộ binh có 4 đại đội , mỗi đại đội có 4 trung đội và mỗi trung đội có 4 tiểu đội - mỗi tiểu đội có từ 12-15 người . Thực tế lúc đó là vậy chứ không hiểu biên chế thế có phù hợp hay đúng điều lệnh quân đội hay không ?
Nhưng phải nói rằng việc quản lý và phục vụ cho đơn vị quân đội lúc đó thật phức tạp . Tôi và một số người chỉ vì giữ nếp sinh hoạt kiểu con nhà có bố mẹ lương nhà nước mà nhỡ cơm mấy lần- hoặc nhiều lần ăn chậm mà đói ...Ôi cũng còn may chán ...
Thời gian này chỉ huấn luyện 3 tháng , Tất cả đều bí mật ( ấy là đối với lính chúng tôi mà thôi ), sau khi đạt yêu cầu về ba môn tiếng nổ ( bắn đạn thật, đánh bộc phá và ném lựu đạn ) , rồi học kỹ thuật về súng bộ binh, các loại mìn, một số vũ khí trang bị cho bộ binh. Rồi học chiến thuật đánh địch cấp tiểu đội đến cấp đại đội , học băng bó cứu thương,thông tin liên lạc sơ đẳng v.vv. Thế rồi tất cả được nghỉ phép để đi B . Cứ lần lượt các đợn vị theo kế hoạch thời gian hành quân về Ga Gôi ( Ý yên - Nam định) để lên tàu hỏa vào tuyến trong ...
Hôm đơn vị hành quân lên đường . cả đại đội tôi điểm danh , cứ đọc tên ai là bước đi theo hàng quân để ra đường 1 ( đường từ Phủ lý đi Ninh bình ấy ), chỉ đi bộ mà thôi...Qua phố Cà rồi phố Tâng của Thanh Liêm - Hà nam( cái tên phố đó chắc nay vẫn còn !) , sau đó đi về ga Gôi có tàu đón sẵn , đi tiếp .
Cả tiểu đoàn khoảng 8-900 người lúc đó chọn lại 20 người để đi học lớp cơ yếu theo yêu cầu của Quân khu Hữu ngạn ( sau sáp nhập với Tả ngạn thành QK 3 bây giờ ). Khi đọc đến tên tôi , cảm giác lúc đó vừa hồi hộp vừa run vì thấy mình lẻ loi.Một kỷ niệm mà tôi nhớ mài là đại đội trưởng của tôi là trung úy Hải Lý rất nghiêm khắc nhưng cũng rất thương lính, hòa đòng với lính , sau này tôi lại trở lại làm lính của anh tại trường quân sự tỉnh Nam hà đóng ở thị trấn Gôi , anh là K trưởng lớp đào tạo cấp tốc sỹ quan cho quân khu 3 để bổ sung cho Bộ QP lên đóng quan biên giới V-T thuộc tỉnh Quảng ninh( mà lúc đó là Đặc khu ). .
Ngay trung đội tôi lúc đó có vài người là con cán bộ có cỡ ( như Phó chủ tịch tỉnh ) cũng đi vào miền Nam lúc đó .Âu cũng là số phận cả mà thôi ...Thời gian sau này 20 đứa chúng tôi ở lại lao động cật lực mấy tháng rồi số phận đưa đấy lại về D công binh 25 QK 3 là đơn vị công binh cầu đường , đóng quân ở Đồng tâm - Chi nê, Lạc thủy, Hà sơn bình ( nay là Hòa bình ), gần với D27 là công binh cầu phà...Mấy đơn vị công binh của Hữu ngạn và Tả ngạn sau này hợp thành Lữ công binh 513 đóng tại huyện Ninh giang - Hải dương ngày nay Bây giờ nói về lúc đến đơn vị mới là D 25 công binh QK Hữu ngạn :
Đây là đợn vị có bề dày truyền thống về làm đường, xây dựng công trình quân sự ...Khi 20 đứa chúng tôi về đây vẫn dưới danh nghĩa QK gửi chờ đi học Cơ yếu của Quân đội , người đưa chúng tôi về là anh Vấn - Quân lực tiểu đoàn lúc đó , sau này có lần anh tâm sự : Tao làm khổ chúng mày ! Giá như lúc đó ...thì chúng mày đã đang ngồi học về Cơ yếu rồi ...
Âu cũng là số phận cả thôi .
Nhưng nhờ có về D25 mà chúng tôi được đi đây đi đó , nhất là tuyến đường Phủ lý qua dốc Ba chồm ( huyện Kim bảng- Hà nam), rồi Nông trường Ba Sao ,rồi dốc Bòng Bong vào địa phận Hòa bình...
vì đơn vị tôi ở gần thị trấn Chi nê, Lạc thủy , Hòa bình mà .
gần đó lại có trường Văn hóa QK, trường Dân tộc nội trú TW, rồi trường dạy lái xe cơ giới dân sự , rồi các đơn vị D 27 công binh, D 26 hóa học , các kho hàng hóa của quân đội v. vv...Nhiều nhưng tầm tôi chỉ biết vài đơn vị vậy thôi .
Sau này chúng tôi được biên chế chính thức vào D25 và được đưa về C2 đóng quân ở Hang Dơi ( bọn tôi gọi thế ) thuộc Thôn Khuyến công, xã Khả phong, huyện Kim bảng, Hà nam để xây dựng công trình mà sau nay nghe nói là đặt trạm thu phát Vệ tinh HS do Liên xô gúp .Địa điểm này cạnh ngay Quèn Vồng là nơi đi sang huyện Mỹ đức- Hà tây , đến Chùa Hương gần 10 km mà thôi .
Chính nơi này là nơi Bố tôi đã đến thăm tôi , ở chơi 1 ngày rồi về, tôi có lấy trên núi ít phong lan làm quà cho Ông . Cũng thời gian này Mẹ tôi đi thăm Chùa Hương cũng ghé qua, tôi được đợn vị cho nghỉ để đưa Bà đến tận Bến Trình ,mua vé ca nô để bà đi và tự về ..Ý bà chỉ cần tôi giúp thế thôi .
Khoảng 1 năm ở C2- D25 mà tôi đi chơi Chùa Hương 4 lần , đều vào các Chủ nhật , đó là các chuyến đi nhớ mãi mà đến nay chả bao giờ có thể quay lại thăm nơi mình đã đóng quân ...
Công việc hàng ngày của chúng tôi là vào khoét hang đá, xây nhà trong đó theo thiết kế ...Hang rộng lắm , trần thì cao nhưng nước rỉ rót , ẩm ướt . tối mò nhiều ngóc nghách không ai dám đi vào một mình...
Đi qua hang là vào thung lũng rộng , núi cao vây quanh, thung lũng này nằm sát con sông Đáy uốn lượn hiền hòa ngay cạnh là Quèn Vồng, bên kia Quèn lại là ngọn núi khác có hang ngầm ngập nước, do C4-D25 đóng quân và cũng N/vụ XD công trình gì đó ...
( CÒN TIẾP )
.

Tiếp kỳ trước :
Lính công binh
Ở đ/vị công binh công trình xây dựng nhà ở trong hang đá, chúng tôi được ưu ái về t/chuẩn các mặt , ví như gạo ăn là 27 kg/tháng, đường 1kg/tháng, ...nhiều loại nhu yếu phẩm thường cao hơn vì là lính binh chủng ĂN no VÁC nặng ,lại có D trưởng là anh Trạch, thấy nói là chiến đấu hăng,bắn rơi máy bay địch bằng súng BB...Nói chung là vui vì tuổi trẻ , lại sống ở ngoài Bắc...
Đơn vị tôi rất nhiều anh em các tỉnh , nên chuyện đồng hương thường là có lúc ảnh hưởng đến công việc , ai ở vào cảnh đó sẽ hiểu ,
B trưởng của tôi là ngưởi cùng quê NĐ( ở Xuân thủy ), anh Am học trường SQ công binh về , mới cưới vợ , tính tình vui và rất thích bênh người cùng quê...nhưng lại nóng tính, thích bù khú kà kê với lính và hay vào làng làm công tác " Dân vận " cho hết thời gian ...Ở đây hầu như lính cũ đều thế chỉ có bọn tôi mới nên hay ngồi nhà chơi bài và tán gẫu mà thôi .
Bọn tôi thường nịnh A .Quế chơi măng đô lin và đàn bầu tự chế tạo ,mỗi lần gảy đàn nghe thường làm cho những đứa chúng tôi mới xa nhà lần đầu đều ứa nước mắt .
Ở đây có cậu Hới to khỏe nhưng chậm lại lười, hay ỷ lại nên rất ghét bọn tôi vì chúng tôi lúc đó phấn đấu rất hăng với mục đích tiến bộ để Cán bộ xem xét cho ra quân về học trường Văn hóa, cứ thấy bọn tôi nghe đàn lại cạnh khóe , thế lại lại ầm ỹ cả đơn vị . Bon các anh lính cũ như A. Luật, a.Thiện lác, a. Liêm,a. Tuế...lại bênh chúng tôi , đông viên tình cảm ... nhiều bạn cùng lứa như Nguyễn mạnh Dũng- Trương anh Dũng- Toan- Học - Nguyễn Hưng- Phạm Hưng v.vv . Lâu quá nên cùng trung đội mà quên nhiều quá .Hôm vừa rồi 26/5/2014 bạn Nguyễn mạnh Dũng tìm được nhà mình vào chơi , hàn huyên biết được một số hoàn cảnh mấy anh em cũ ...
Ở cùng lúc đó có nhiều chuyện trong sinh hoạt của người lính Vui- Buồn nhưng chỉ là kỷ niệm riêng mà thôi ( Kiểu như trong đ/vị cũng có người xấu tính, hay chuyện trai - gái mà mấy anh lớn tuổi vào làng chơi kể lại...hoặc chuyện những lần đi công tác lẻ ) Vui ra phết .
Có lần tôi cùng mấy người được đi Công tác lẻ là Dò bom ở Nhà máy Xi măng Hải phòng cuối năm1975, đến Thị xã Kiến an vào BTL 350 trú chân vì BTL 350 quản lý cả công tác quân sự địa phương thành phố HP( sau nay 1980 tách thành F350 và BCH QS HP.
Nhưng thật buồn là máy dò bom của Q/Khu lại là loại chúng tôi không học nên chịu không sử dụng được ...nên chơi mấy hôm rồi lại về lại rừng núi Hòa binh . Nhưng đợt đi đó để lại cho tôi nhiều ấn tượng về cuộc sống bên ngoài ( tức là ở thành thị ! ) , đó cũng tác động đến tinh thần của chúng tôi càng muốn ra quân nhanh vì sau năm 1975 ai cũng vậy mà thôi ,
Lúc đó có câu :
Cầm vàng chỉ sợ vàng rơi
Cầm giấy xuất ngũ đời dời ấm no .
Anh em lính mới chúng tôi vì mới vào Q/ đội 2 năm nên mong được 3 năm là xuất ngũ, nếu 5 năm là phục viên nhưng nghĩ phục viên thì lâu quá , xã hội đang bừng bừng khí thế đi lên sau Toàn thắng kia mà ...!I - Trong khi chờ gọi đi học lớp cơ yếu , bọn tôi được 1 lần cử đi công tác , đó là kéo xe cải tiến từ huyện Thanh liêm - Nam hà đến Kho của Quân khu Hữu ngạn ( gần thị trấn Chi lê - Hòa bình) để lấy văn phòng phẩm và 1
số đồ dùng cho huấn luyện tân binh ...Không như bây giờ đi xe ô- tô và mua văn phòng phẩm ngay tại nơi đóng quân .
Chúng tôi chỉ có một xe cải tiến và 6 người do anh Xạ là lính cũ dẫn đi mấy ngày , khi qua dốc Ba chồm ở Huyện Kim bảng- Hà nam một đoạn thì trời đã khuya , cỡ 9 giờ, lúc đó khu ấy rất vắng vẻ , mà anh lính cũ chỉ cho chúng tôi phía xa tối mò , núi cao đen sì , rằng đó là Trại giam ( tù) Ba sao - Trăng cũng có nhưng lúc mờ lúc rõ ...chúng tôi vừa ngồi nghỉ và nói chuyện lao xao một lúc thì thấy có một vài cô gái ở những nhà bên đường kéo ra bắt chuyện, những ngôi nhà đó tuy có đèn dầu nhưng vẫn tối om om, đó là những công nhân của Nông trường Ba sao thấy bộ đội nghỉ ven đường thì ra bắt chuyện cho vui ...Là lính trẻ nên bọn tôi rất bỡ ngỡ và chuyện trò dè dặt , Nhưng chỉ một lát thì thấy " Bác " lính cũ đã biến mất cùng một cô gái với lời dặn là đợi anh ấy đi vào rừng để tìm người quen cũ ...Cỡ 2 tiếng sau mới thấy anh ấy đi ra với bọn tôi, mà chỉ đi một mình ...
tối đó bọn tôi đi thêm khoảng 2 tiếng nữa thì đến nơi và đợi hôm sau lấy hàng , chiều là lại về luôn .
Khi đi qua Nông trường lúc gần chiều thấy họ đang thu hoach cam , thế là chúng tôi được anh chỉ huy đãi bữa cam no bụng , nhưng khi trả tiền thì không có tiền mà anh ấy lấy ít giấy thếp trắng để trả thay tiền , mà lúc đó giấy thếp trắng rất hiếm và quý nên rất giá trị đối với học sinh .
Đấy là chuyện mãi sau này khi về đơn vị công binh , thường đi lại trên đoạn đường Phủ lý- Chi nê, Hòa bình và được các bác lính cũ nói chuyện " Kinh nghiệm " nên bọn tôi mới thông tỏ chuyện Đời thường của xã hội...
II - Còn chuyện đáng nhớ nữa là có lần khi đơn vị tôi ( C2- D25) hành quân về Hội thao sau kỳ huấn luyện 6 tháng năm 1975 , khi đi đến gần dốc Bòng Bong thì trời có mưa và mưa ngày càng to , đơn vị tôi hành quân kéo dài theo từng trung đội, vì hành quân với yêu cầu di chuyển thay đổi nơi đóng quân nên chúng tôi mang toàn bộ vật chất , trang thiết bị đi cùng , đi chậm nên khi có ít người vượt ngầm ( khe núi ) thì thấy nước lên có vẻ nhanh...C trưởng lúc đó là anh Điều đã cho dừng chờ sau mưa mới đi tiếp, tôi lần đầu mới biết thế nào là mưa nguồn nước lũ , chỉ khoảng 10 phút mà nước dâng ngập cả đầu người , đoạn ngầm đó rộng cỡ 200 m lúc này ngập bằng toàn nước chảy xiết, kéo theo rất nhiều củi rác ...Quả thật nếu không cho dừng chẳng biết đâu tai nạn có thể xẩy ra với lũ lính mới non choẹt như bọn tôi .
Qua đợt ấy đơn vị tôi đóng quân chung cùng khu vực D bộ, cạnh đấy là các kho hàng , khu để các xe chuyên dùng cho xây dựng công trình v.vv
Gần đấy là C3 là đơn vị vừa về đó sau khi đi xây dựng công trình Q/Sự ở đảo Mê ( Thanh hóa). Cách chỗ chúng tôi hơn 1 km là D 27 công binh cầu phà mà D trưởng là người hay viết bài đăng ở các báo , tạp chí VN quân đội ký tên là Lương Hiền, cũng như ở Đại đội tôi có anh tên Sơn Hải - trung đội trưởng, đăc điểm hai vai hơi bị gẫy mà bọn tôi gọi là Cánh cụp cánh xòe , viết tin -thơ- văn cho báo Công binh mà vẫn ký tên là Hai Sởn. Đấy là những người tôi biết có ảnh hưởng đến việc khuyến khích tôi làm quen với viết...vớ vẩn .Sau này khi tôi về BCHQS Hải phòng có làm thơ gửi đăng báo QK 3 .
Tôi ở khu vực Xã Đồng tâm - Lac thủy- Hà sơn bình đến đầu 1975 , sau khi hai quân khu Hữu - Tả ngạn nhập vào thành QK 3 thì mấy tiểu đoàn công binh của 2 Q/ khu cũ cũng nhập thành lữ đoàn công binh 513 có trụ sở tại huyện Ninh giang, tỉnh Hải hưng .
Chính thời kỳ này mà chúng tôi lại di chuyển về đóng quân tại Trại ( khu vực ) Chuối , thôn Xuyên hử, xã Đông xuyên , huyện Ninh giang-Hải hưng để chuyên vào việc nhà nông là trồng lúa, khu vực này là khu vực tăng gia sản xuất mang tính Nông trường của Lữ đoàn, phục vụ cho nuôi quân những năm 1976- 1977 rất khó khăn , mà ai ở vào thời đó chắc cũng biết,
Trước khi về Ninh giang là đầu năm 1976 bọn tôi có đợt về Hà nội để làm đường trong Tổng cục Chính trị 6 tháng, trú quân ngay tại khu tập thể Nam đồng ,lối đi vào Khu TT có Cục xây dựng gì đó của Bộ QP, quản trị khu tập thể tôi nhớ có Bác Thử - chuẩn úy( bụng phệ ) và anh Quế , viết chữ rất đẹp và thường viết giấy khen,bằng khen hay Huân huy chương cho Tổng cục , có thêm tý tiền làm thêm mặc dù lúc đó anh ấy là Trung úy .Chúng tôi cả đơn vị ngủ ngay tại Hội trường, ngày có xe đưa vào T/ cục làm đường , ăn trưa tại đó và xong việc chiều thì được tắm rửa sạch sẽ rồi về lại TT Nam đồng ,
Đây là thời kỳ chúng tôi ở rừng ra sống tại Thủ đô, tác động đến cách nghĩ sau này về tương lai từng đứa ...
Sau đợt đi công tác ở Hà nội về một thời gian là chúng tôi chuyển chỗ về Ninh giang ...
Thế là đời lính công binh của tôi chấm dứt .
( Còn tiếp )
373 bài viết
ONLINE_USERS_TOTAL_GUESTS (Thông tin cập nhật mỗi 5 phút)
Kỷ lục online cùng lúc là 122 người, vào ngày 06 Tháng 3 2017, 10:06

Đang xem chuyên mục này: 10 khách